Page 392 of 887

Maar men vergete niet dat het oordeel van den lezer over 't al of

niet noodzakelyke eener afwyking, dikwyls valsch is, omdat hy

voor de katastrofe niet weten kan wat al of niet vereischt wordt

tot geleidelyke ontwikkeling der toestanden. En wanneer hy na de

katastroof 't boek weder opneemt--van boeken die men slechts

eenmaal leest, spreek ik niet--en zelfs dan nog meent dat deze of

gene afwyking wel had kunnen gemist worden zonder schade voor den

indruk van 't geheel, blyft het altyd de vraag of hy van 't

geheel denzelfden indruk zou verkregen hebben, wanneer niet de

schryver op meer of min kunstige wyze hem daartoe gebracht had,

juist door de afwykingen die den oppervlakkig oordeelenden lezer

overtollig voorkomen.