Страница 817 из 887

104. Ik meen hier blyken te geven dat de eischen der kunst

ten-aanzien van de maat der optewekken aandoeningen, of liever

van de daartoe strekkende middelen, my eenigszins bekend waren.

Ook beweer ik in den Havelaar zelf (zie, byv. blz. 288)(zie

alinea met: "Ik heb 't slot der geschiedenis van Saidjah ...",

M.D.) my aan die eischen te hebben gehouden. Juist omdat ik

minder akeligheid schilder dan uit de geschetste omstandigheden

blykt voorttevloeien, is de indruk der Saidjah-epizode zoo

algemeen en zoo diep geweest, en alzoo is de beschuldiging van

"overdryving" een fout op 't gebied der kritiek. Dit wat

kunstbesef aangaat. En wat de feiten betreft die in den Havelaar

vermeld worden, ook daarin blyf ik beneden de waarheid. Ik roerde

niets aan dan wat ik--thans nog!--bewyzen kan, en dus volstrekt

nog 't ergste niet.